رضای عشق

در اینجا با عشق مولا امام رضا سایر ائمه سعی به درج مطالبی در این رابطه خواهیم داشت.

مسیر آقا علی ابن موسی الرضا از مدینه تا مرو
ساعت ٥:٥٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/٧/۱٤   کلمات کلیدی: مقاله

                                     

 

مسیر کاروان آقا علی ابن موسی الرضا(ع)از مدینه به مرو

چکیده:

احیاء بخشهائی از مسیرحرکت کاروان سیاسی _ مذهبی آقــا علـی ابــن موسی الرضا (ع) از مدینه تا مرو و همسـو نمودن حرکت ســازمانهاونهـادهائی که دست اندر کـــار ایـرانگردی وجهانگردی و امـور زائــران کانـون عشق ودیانتنـد وایجـاد امــاکن رفــاهی در تلاقی جـاده های موجود با مسیر حرکت کــاروان نور واحیـاء و باز سازی اماکن مذهبـی ، کـاروانسراها ،پلهاوآب انبـارها که سنت نیـکوی خیـرات ومبــرات پـایه گذار هریک از آنهـاست و در نهایت ایجادانگیزه اقــامت بیشتر برای حدود پانزده میلیون زائری که همه ساله رنج سفررا بجــان میخرنـد و انگیزه ای جززیارت آن امـــام همام وبهـره گیری معنـوی ازسفر خود ندارند ، اهـم مطالبی است که دراین پژوهش میدانی مورد نظرقرار گرفته است .

مقدمه:

درخلافت عباسیان حوزه فرمانروائی مسلمانان به حداعلای وسعت خود رسیده بود ودامنه قلمــرو آنان از کرانه های مدیترانه در غرب تا مـاوراء النهردرشــرق واز سواحل خزردرشمال تا کرانه های خلیج فارس ورود سند در جنوب گسترده بود.
پس از در گذشت هارون عباسی به ســال 193 هجـری_قمـری بیـن دو پسرش امین ومـأمون جنگی سخت درگرفت ودر نهـایت روز 25 محرم سـال198 هجری_قمـری محمد امین در بغـداد کشته شـد ومــأمون در خراســـان خلافت بربلاد اسلامی را به چنگ گرفت.
مــأمون همواره خلافت را از سـوی بغــداد ومدینه در خطـر می دیـدوبه همین دلیل در فکر واندیشه ای بود که به آن طریق این دو کـانون را آرام سازد.
بغداد پس از قتل محمد امین محل تجمع عباسیان متعصب و مخالفان سیاسـی مأمون گشته بود ودر مدینه نور ولایت با حضور آقا علــی ابــن موسـی الـرضا (ع) تابشـی عمیق داشت وچیزی نبودکه با جنـگ وخونـریزی قابـل کنترل بــاشد ، بهمین جهت مأمون بــا توسل به حیله تحت عنوان ولایتعهدی ، امــام(ع)را به خراســان دعوت نمود و در نظر داشت با این اقدام به دو هدف جامه عمل به پوشاند. اول اینکه امام (ع) را از کانون نهضتهای احتمالی دور سازد. دوم محبوبیتی در میان دوستداران امام (ع)کسب نمــاید.
مأمون همراهی کاروان امام (ع)رابه رجاءبن ابی ضحاک سپرد ودستور داد آن حضرت را از مسیرهای کم جمعیت همراهی نمایدودرطول سفر مانع تماس دوستداران خاندان ولایت باآن حضرت گردد.
گروه پژوهشی جاده ولایت پس ازکسب نظر علماء و اساتید حــوزه ودانشگاه واستعانت ازصاحب ولایت جستجو وپیمایش را از جوار شهدای شلمچه آغاز و با ثبت و ضبط هرآنچه درمسیربجا مانده است تاخروج ازمرزشرقی بسوی شهرکهن وتاریخی مروراه را ادامه داده است با این امیدکه مورد توجه عاشقان ولایت وعنایت آن امـام همام قرار گیرد. انشاءا...


شرح مسیر

حرکت را از شلمچه میعادگاه عشق وایثـارآغازمینمائیم. مقام معظم رهبـری آنجا را دروازه ورودی ولایت آقــا علی ابـن موسی ا لرضا (ع) نام نهادندوآستانقدس رضوی در سالهای اخیر یادمانه ای بر مـزارشهـداء گمنـام احـداث نمـوده و ازایـن طریـق سالانه صدهـا هزار نفـربرای تجدید عهـد و پیـمان با استوره های مقاومت وپایمردی خـاک سرزمینی را که 1220سال قبل پذیرای قدوم مبارک آن امـام همـام بوده است ، توتیای چشم خود میدارند.
منزلگـاه بعدی مکانی در بین خرمشهرو آبـادان است که به همت اداره اوقاف بنای معتبری برآن نهاده شده تا نسلهای آتی از آن بی بهره نمانند ، به آن مکان راهنمائی شدیم وجمع کثیری از دردمندان را در نیمه شب بر خاک افتـاده دیدیم آنـان دوای درد و ادای قـرض خویش را ازمکانیـکه به نقـل تـاریخ جـای پــای مبـارک است ،طلب می نمودندوچـون خالصــانه بیــان مطلب داشتند بـدون شـک مـراد خویش از آن می گرفتند.
پذیرفتن این مکان بعنوان یکی از توقفگاههای کاروان نور خـالی از ابهــام نبود زیرا کانالی که کــارون واروند را به هم متصل می سازد بر ســرراه قـراردارد وپذیرفتن این مکـــان از اعتبـار شلمچه بعنوان دروازه ورودی می کـاست ، بـرای رفـع ابهـام پژوهشی برگذشته منطقه نمودیم و به انجـام پـروژه ای عظیم در حکومت دیلمیــان پی بردیم ،کانال مورد نظر که خرمشهر را به دو نیم میسـازد ودرحال حاضر پلهــای متعددی اتصال دو بخش را ممکن مینمایند بطول حـدود 6 کیلومتروعرض حدود سیصد متردر عهدحکومت عضدالدوله دیلمی حفر و به آن زمان که گـذر کـاروان نور بر آن افتـاده است از آن راه آبـی خبری نبوده وتوقف کـاروان در محلی که هم اکنون قدمگاه نامیده میشود ممکن میگردید و بنظر میرسدحصن مهدی در همان حوالی توسط مهدی عباسی بنا گشته بودکه گذشت زمان موجبات نابودی آنرا فراهم ساخته واکنون از او اثری بر جای نیست.
شواهد امر حاکی از آن است که کاروان تا اهواز از ساحل غربی کــارون طـی طــریق نموده ودر طول مسیر از آب وعلوفه در ساحل رود بهره گرفته وتا اهـواز هیچگونه اثری از آن بجای نمانده است شایداین بی نشانگی بدلیل کوتاهی زمــان توقف وتغییرات حاصله بر زمین در طغیان رودخانه وعوارض جوی بوده است.
در اهواز می بایست کاروان راهی بیابد واز کارون بگذرد ، به نقل از تاریخ درآن زمان پل اربق ارتباط دو سوی کارون را برقرارمیساخت ، چون حدود هفتصد سال ازتخریب آن می گذرد آثاری از آن بر جای نمانده است ولی از آنجائیکه آرامگاه علی ابن مهزیــار که از اصحاب آن حضرت وحضرت جواد(ع)بوده درنزدیکی پل سـوم اهـواز قرار دارد و به نقل تاریخ قدمگاه آقا علی ابن موسی الرضا(ع) نیز در همین محل منقول است شاید پل اربق هم در آن حوالی بوده باشد ، بهر حال کاروان پس از گذر از کــارون راه رامهــرمز را پیش می گیرد وبا بهره گیری از نعمــات دشت جنوبی زاکـرس وگذر از رامهرمز به سوی ارجــان که در هشت کیلومتری شمـال بهبهان قرار دارد ، طی طـریق می نماید و با گذراز مارون از طریق پل سـاسـانی که هنوز آثـاری از آن باقی می باشد درســاحل شرقی رود اتـراق می نماید و قدمـگاهی دیگر برای تسکین درد دردمندان پدید می آید.
از ارجان تا شهر کهن ابرکوه نشانه معتبری وجود ندارد ودر هیچ سند تاریخی به عبورکاروان امام(ع) از شیراز اشاره ا ی نشده است زیرا علاوه بر طولانی شدن مسیرحرکت ، زمینـه تمــاس دوستداران ولایت با امــام (ع) مهیــاتر می گشت بدین جهت عبوری غیر متعارف ازدره مارون وگذر از معبرهای کم عرض وپر عمق تا رسیدن به تل خسرو (یاسوج )و اقلید و ورود به کویر ابرکوه پیش بینی می گردد و وجود مقــابر امــامزادهها و زنــان نیکــو ســرشت بمـانند بی بی خاتون در منطقه مبین مسیری است که کاروان نور آنرا پیموده است.
شهر کهن ابرکوه که عمر سرو باستانیش به حدودپنجهزارسال می رسد در حاشیه کویرو برسرراه یزد به شیراز واقع شده ومسجد بیرون قدمـــگاه آقا علی ابن موسـی الــرضا(ع)یکی ازآثـار ارزشمندی است که در جنوب شرقی شهر قرار دارد ، بین این مکان ومکانیکه سرو باستانی در آن روئیده است چندان فاصله ای نیست واز نامش چنین استنباط میشود که رجاء ابن ابــی ضحاک کـاروان را در بیرون شهر متوقف ساخت تا تماس عاشـقان ولایت با کــانون معرفت قطع باشد ، غــافل ازآنکه روزی فرا خواهــد رســیدکه شهرنشـینان برای بهـره گیری معنوی خـانه وکاشـانه خود را به اتراقگاه کاروان خواهند بردتا از جای پای مبارک فیض وبهره گیرند ، ساکنان ابرکوه به نقل از اسلاف که آن هم سینه به سینه انتقال یافته است با بیان معجزاتـی یاد وخاطره حضور کاروان نور را گرامی میدارند.
نقل است که به زمان ورود امـام (ع) به آن شهر اداره امور حمام به عهــده پیرمردی بودکه کهولت مانع از انجام صحیح خدمت می شد ، او شرح ناتوانی خویش و اشتیاق به خدمت را بعرض مولایمان رسانید ،آنحضرت او را امر به مسدود ساختن آتشخانه حمام نمودند و ازآن زمان تا وقتی که پیرمرد درقیدحیات بود حمام همواره گرم می شد وشکایتی هم مطرح نبود.
کاروان امام (ع)پس از ترک ابرکوه وتا رسیدن به شهر کهن یزد از دره هــای جنوبی شیـرکـوه طی طریق نموده واگـرنشـان ثــابتی به غیر از آنچه که در فراشاه به قدمگاه علی ابن موسی الرضا(ع) شهرت دارد مشهود نیست درعــوض خیـروبرکتـی که منطقـه را پوشش داده بیانگـــرنسیم جـانفزائی است که در 1220 ســال قبل در سپیده دمی وزیــده وشبنم آن شقایقها را متنعم ساخته است.
شهر کهـن یــزد به آن زمان یکی از کــانونهای معتبر شیعه بوده است و جستجو در محله دارالشفاء در جوار شاهزاده فاضل و در محله زنگیان به منظور یافتن آثاری از حمام و مسجد فرط و ویرانه های مسجد خضر(ع) در جنب بقعه شیخ احمد فهادان که شهرت دارد امام رضا(ع) در آن مکان اقامه نماز نموده اند توسط پژوهشگران ادامه دارد ، امید است آثاری بیابیم که معجزه شفای قطب الدین زنگی را قوت بخشد ، درحوالی اشگذر ، آنجا که راه طبس از جاده اصلی منشعب میگردد مجموعه ای رفاهی از دیربـاز وجود داشته واکنون به همت آنـان که میراث کهن را پـاس میـدارنــد تعمیر و بـرای بـهـره گیری زائـــران و مسافــران راه انــدازی شده ، ایــن زیباترین حرکتی است که درجهت رشـدوتوسعه گـردشگری برداشته شـده و امید است در سایرمکانهای مستعد مسیر انجام پذیرد.
بعد از سفرسیـاسی _ مذهبی امام رضا(ع) عاشقان ولایت برای رسیدن به کانون معرفت رنجهای بسیارتحمل نموده وخیـرین برای کاهش رنجها آثـاری نیـکودر مسیرراه بنیـان نهادندکه بعضی دستخوش حوادث قرار گرفته وبرخی پـای برجـا مانده وهمت وپایمردی پیشینیــان را به نسلـهای بعدی منتقل میسازند ونسـل حاضـر وظیفه دارد با تعمیروتجدیدحیـات آنـان دین خویش را به نسلهای قبل وبعد از خود اداء نماید.
خرانق که قدوم مبارک آقا علی ابن موسی الرضا(ع) برآن نهاده شده قریه ای آبــاد است ، قلعه قدیمی ، کاروانســرا ، حمام ، قنـات پرآب و گنجینه پر بهائی که توسط صاحب ولایت در آن سرزمین مدفون شده ، گذشته پررونق اورا به تصویر میکشند ، این گنجیـنه سنگهـــای قیمتی و مسکوکات نیست ، اوانســان شریفی است که خدمتگزار مولایـمان بوده وپس از قبول دعوت حق در آن سرزمین مدفون گشته است ، نام مبارکش بابا خادم است وعمــر شریفش را در خدمت به امــام(ع)سپــری نموده است.
کاروان امام(ع)پس از خرانق پای در کویر نهاده وجـاودانه اثر بجـا مانده در آن اقیانوس مواج خاطرات سقوط پرندگان آهنین بـال آمریکائی در دل کویــر است ، آنـان آمده بودندتا به خیال خام خود کشوری انقلاب کرده وسـامان نیـافته را فتـح نمایند،غـافل ازآنکه سیلی سخت صاحب ولایت طوفانی برپاخواهد نمود ویکبــاردیگر واقعــه مکه وفیل وفیل سوار را بر لوح تاریخ خواهد نگاشت.
بعد از صحــرای طبس مسیر وارد منطقه کوهستانی میشود و درگذشته به کاروانیـان این امکان را میدادکه از آب باران جمع شده درچاله های آب انبارها بهره گیرند.
کاروانیانی که افتخارهمراهی آقا علی ابــن موسی الـــرضا (ع)را یافته به برکت وجودآن امـــام رئوف درتمامی طول مسیرشـاهد معجزاتی بودند اما تـاریخ با بی انصافی از ذکـر آن خودداری نموده است ، بطور قطع ویقیین نه تشنگی کشیدندو نه تجـاوزحرامیان موجب تـرس و وحشتشـان گردید ،آنـان منتخبانی بودند که توفیق همراهی انسانی را یافته که در هیچ عصر وزمانی آفریده نشده بود ، او را رضـــا می نامیدند،چون رضـایت خـداوند در رضـای او نهاده شده است.
مسیر کــاروان را در پیچ وخم دره ها با امید به یـافتن نشـانه ای از قدوم مبـارک امام (ع) پی گرفتیم و تا رسیدن به طبس با زیارت امامزادگانی که در حیات و ممات خودخیر و برکتشان کویر نشینان سخت کوش را شامل گشته است از آن محبوبین درگاه احدیت درخواست نمودیم تا از خداوند متعال توفیق در انجام وظیفه را برا ی ما خواستار گردند.
شهرطبس به دلیل وجود امامزاده واجب التعظیم میقات الرضا (ع) نام گرفته و زائرین در سفر معنوی به مشهد الرضا (ع) پس از طی مسافتی طولانی در کویر خشک و لم یزرع با اقامتی در آن شهر و در زائر سرای مجاور آرامگاه امامزاده حسین (ع)خود را برای ادامه سفر آماده می سازند.
منطقه غربی طبس را زمینهای باتلاقی تشکیل می دهد و این بدان جهت است که آبهای حاصل از بارندگی دامنه ارتفاعات شمالی از مسیر خط القعری که از غرب طبس میگذرد به باتلاقهای جنوبی آن میریزد و به همین علت در گذشته مسیر کاروانها از طریق رباط گور و رباط جو خواه به طرف رباط شیر گشت و ربـاط اصفاک و ربــاط نیگنـان و رباط چاه مســافر وارد منطقه ترشیز یا کشمر می شد و کاروانی که قصد طبس یا کرمان را داشت از جوخواه می بایستی حدود پنج فرسخ به طرف جنوب شرقی راه را طی نماید به همین علت توقف کاروان امام (ع) در جو خواه که منطقه ای سرسبز و آبادان است پیش بینی می گردد ، در این صورت امامزاده حسین (ع) چگونه به طبس راه یافته اند ، خود شرح حالی دیگر دارد ، از نامه ای که امام (ع) در ایام ولایتعهدی به حاکم طبس مرقوم داشته و به یافتن یکی از برادران خود که درآن ناحیه مفقود شده او را موظف ساخته اند چنین استنباط می گردد که سفر امامزاده حسین (ع) بمانند برخی از برادران بزرگوار آن امام همام به این سرزمین طی سالهای 200 تا 203 هجری ـ قمری انجام پذیرفته و مشیت الهی بر استقرار گنجینه ای معنوی برای زائران آقا علی ابن موسی الرضا (ع) و مجاورین بارگاه آن امامزاده واجب التعظیم در این خطه بوده است.
گروه پژوهشی جاده ولایت پس از کاروانسرای شیر گشت برای رسیدن به چاه مسافر دو مسیر را مورد بررسی قرار داد موقعیت منطقه به طریقی است که دو طرف رشته کوه یخاب را کویر مرکزی و کویر سعدالدین فرا گرفته و راه عبور کاروانیان از در ه های شمالی ـ جنوبی این رشته کوه می باشد ، مسیر دوم پس از شیر گشت از طریق اصفاک و نیگنان که دو کاروانسرای زیبا و مستحکم نیز در آنجا بنا گشته در جنوب غربی کویر نمک و در کاروانسرای چاه مسافر به مسیر اول خواهد پیوست و با توجه به نزدیکی مسیر اول و وجود آب و علوفه در دامنه غربی رشته کوه یخاب و توصیه های مــأمون به رجاء ا بن ابی ضحــاک پیش بینی می شود ،کــاروان امام (ع) از کاروانسرای شیرگشت تا چاه مسافر مسیر اول را برگزیده باشد که در غرب روستای آبخورک وارد دره می شود و در چاه مسافر از آن خارج می گردد.
دو شهر کهن فیروز آباد و کشمر در گذشته در مسیر کاروانیان قرار داشت اکنون از این دو شهر به جز دو مناره اثردیگری برجای نیست.
نقل است که در کشمر سروی به دست زرتشت کاشته شده و به مرور ایام قد برافراشته و نامی عالم گیر یافته بود به سال 262 هجری ـ قمری 1450 سال از عمر درخت می گذشت ، متوکل عباسی که آوازه آنرا شنیده بود تمایل به دیدن آن یافت و چون حاضر نشد رنج سفر را تحمل کند دستور داد درخت را قطع و با شاخ و برگش به سامرا انتقال دهند ، این فاجعه به وقوع پیوست ، لیکن اَجل مهلت دیدار سرو را به متوکل نداد وقبل از ورود آن به سامرا متوکل به قتل رسید و ننگی از او بر لوح تاریخ به جای ماند.
آرامگاه سید طاهر حسینی که یکی از مجروحین جنگ فخ بوده است در ابتدای جاده بردسکن ـ سبزوار قرار دارد ، تاریخ وفات آن بزرگوار مقارن با سال سفر امام (ع) می باشد او که از نوادگان امام سجاد (ع) است شاید یکی از همراهان کاروان بوده باشد.
رود شش تراز از ارتفاعات کوه سرخ سرچشمه می گیرد وپس از مشروب ساختن اراضی و باغات مجاور و عبور از منطقه کندر به کویر نمک میریزد ، ساحل رودخانه مورد نظر مسیر مناسبی برای عبور از رشته کوه سرخ میباشد.
در گذشته کاروانیان از این طریق با پشت سر گذاشتن منطقه ترشیز وارد محدوده نیشابور می شدند ودر روستای فدیشه که آثار پل قدیمی هنوز بر جای مانده از کال شور عبور می نمودند ، از آنجائیکه عبور کاروان امام (ع) در شهر کهن نیشابور در تمامی منابع به جا مانده از مورخین ثبت است پیش بینی میشود که کاروان نور نیز همین راه را پیموده باشد.
در شرق شهر کهن نیشابور آرامگاه امامزاده محمد بن محمدبن زیدبن علی ابن الحسین (ع) قرار دارد ، آن بزرگوار توسط حاکم نیشابور سوزانده شد و به همین جهت به محمد محروق شهرت یافت و مزار بی بی شطیطه بانوی نیکو سرشت و پاک طینتی که امام موسی بن جعفر (ع) به هنگام مرگ بر جنازه اش نماز خواندند در غرب شهر واقع است ، با توجه به موقعیت مکانی قبور آنان شاید قدوم مبارک امام (ع) خاک زمین اطراف آن مزارات را عطرآگین ساخته باشد ، نقل است که امام (ع) پس از ورود به نیشابور در محله فز یا بوژ کوچه بلاش آباد و در منزلی که صاحب آن بعداً پسنده لقب گرفت اسکان گزیدند و هسته بادامی را در گوشه حیاط منزل در زمین نشاندند ،آن هسته درختی شد و قد برافراشت وتاسالها بعدمیوه وپوست آن درخت شفابخش درد دردمندان بود.
در نیشابور شهر فاضلان و دانشمندان به تقاضای دو تن ازبزرگان شهر ، امام (ع) هنگام عزیمت حدیث سلسله الذهب را قرائت فرمودند ، نقل است که بیست و چهار هزار قلم زرین به دست آن حدیث را کتابت کردند ، افسوس که دیری نپائید و در حمله بیرحمانه مغول همه آثار علمی و فرهنگی دانشمندان در آتش کینه و جهل آن قوم از خدا بی خبر سوخت و به خاکستر مبدل گشت.
اتراقگاه دیگر کاروان امام (ع) پس از نیشابور قدمگاه است که یکی از پر آوازه ترین توقفگاههای کاروان نور میباشد سالانه عده کثیری برای زیارت به آنجا می روند وازآب شفابخش چشمه امام(ع) بهره می گیرند و از پوست درختان کهنسال که به برکت قدوم مبارک عمری طولانی یافته اند قطعاتی به رسم تبرک بر می گیرند و باخود به همراه می برند.
در گذشته برای رفاه حال زائران درجوار قدمگاه کاروانسرا و آب انبار معتبری بنا گشته بود که اکنون بلا استفاده مانده و چشم امید به مرمت و بازسازی به دست توانای وارثان میراث فرهنگی دارند.
راه نیشابور به طوس در عهد کهن پس از قدمگاه از دامنه جنوبی رشته کوه بینالود و از مجاور روستاهای آباد و پر رونقی که در حال حاضر کمی مسیر از آنها فاصله پیدا کرده است می گذشت ، توقف دیگر کاروان امام(ع) را در قریه الحمراء یا ده سرخ ذکرنموده اند ، نقل است که به وقت نماز همراهان در پی آب بودند ، با معجزه ای از آن امام رئوف مواجه گشتند و چشمه آبی را نظاره گر شدند ، در شرق ده سرخ و در بلندای کوه آرامگاه سید عبدالعزیز بن عبدالله بن موسی بن جعفر (ع) قرار دارد که شاید همراه کاروان پای بدان دیار نهاده باشد و در کنار چشمه قطعه زمینی مشهور به تختگاه امام (ع) واقع است که از نظر اهالی متبرک است و مراسم مذهبی در آن انجام می گیرد.
کاروان امام(ع) پس از ده سرخ در مسیر طوس با گذر از پستی و بلندیها به سناباد وارد می شود و در باغ حمیدبن قحطبه طائی اسکان می گیرد ودراین مسیر شاید ازکوه معجونی که با سنگ آن ظروفی زیبا می سازند گذرکرده باشد .
برای رفتن به طوس راه از جوار آرامگاه خواجه ربیع می گذشت ، درتحفه طوس آمده است که ازثقات آن دیار شنیده شده ، در وقتی که امام(ع) در طوس می بودند به زیارت خواجه ربیع توجه می فرمودند و از آن حضرت منقول است که فرمودند ما را از آمدن به خراسان فایده ای نرسید به غیر از زیارت خواجه ربیع.
با توجه به اینکه مزار خواجه ربیع در ساحل جنوبی کشف رود و طوس در ساحل شمالی آن قرار دارد چنین به نظر میرسد که در محل پل کنونی بر رودخانه کشف رود به آن دوران پلی استقرار داشته و ارتباط دو طرف رودخانه را ممکن مینموده است.
طوس و مرو دو شهر تاریخی بر سر راه ابریشم بوده اند و کاروانیان فاصله بین آن دو شهر را از طریق راهی که در امتداد کشف رود از غرب به شرق تا رسیدن به هریرود واز آنجـا به سوی شمــال در امتـداد هریرود تــا سرخس و سپس طی طریق از بیابانی بی آب و علف و ریگزار به فاصله حداقل پنج منزل تا رسیدن به مــرو می پیمودند و به همـان زمـان مسیر های نزدیکتر با فراوانی آب و علوفه درپیش روی کاروانیان وجود داشت ، اما به علت کوهستانی بودن توان باربری کاهش می یافت وبه همین دلیل کمتر مورد توجه تجار واقع می شد.
رجاء ابن ابی ضحاک ، سرداری که ماموریت یافته بود کاروان امام(ع)را با پرهیز از شهرها و مشتاقان ولایت به مقصد رساند اکنون بر دو راهی قرار داشت.
دامنه های رشته جبال هزار مسجد پر آب و آبادان است ، طبیعت اغواءگری دارد این همان سرزمینی است که سپهبد طوس را فریفت وفاجعه قتل فرود فرزند سیاوش را بر لوحه تاریخ نگاشت . آیا قادر نبوده است سردار مامون را نیز بفریبد وکاروان نور را ازدل خود عبور دهد؟
پژوهشکده جاده ولایت در پی آن است که آثار و نشانه ای بیابد تا فرض عبور کاروان نور از دره چهچه به سوی مرو را به یقین نزدیک سازد ودر این راه از صاحب ولایت طلب یاری و کمک دارد .

والسلام

گروه پژوهشی جاده ولایت
علی اصغر سالاری
آدرس: مشهد ـ بلوار شهید کلاهدوز – کلاهدوز 26 - پلاک 84 ـ تلفن : 7261565 فاکس : 7278815
Email : jaddehvelayat @yahoo.com